Eind 2007 werden er kandidaten gezocht voor het Project Genetische Genealogie in Nederland. In dit genografisch project wordt het mannelijk Y-chromosomaal DNA onderzocht in navolging van het wereldwijde Genographic Project. Het is een initiatief van het Koninklijk Nederlandsch Genootschap voor Geslacht- en Wapenkunde in het kader van haar 125-jarig bestaan in 2008. De Nederlandse Genealogische Vereniging en de Zuidhollandse Vereniging voor Genealogie 'Ons Voorgeslacht' werken hieraan mee. Ik heb me aangemeld als deelnemer, net als 409 andere Nederlandse mannen in de eerste onderzoeksronde. In een later stadium zal ook van een tweede groep mannen het DNA onderzocht worden.

Genografie is de tak van wetenschap die onderzoek doet naar de afstammingsgeschiedenis van de mens en daarbij gebruik maakt van het DNA. Door de kleine verschillen tussen het DNA van individuen kan een globale genealogie van de mensheid gemaakt worden op een tijdschaal van tienduizenden jaren. Men kan twee soorten DNA onderzoeken:

• Het Y-chromosoom voor de mannelijke lijn; deze wordt doorgegeven van vader op zoon en is dus uiteindelijk terug te leiden tot de 'Y-chromosomale Adam'. Deze Adam is de recentste gemeenschappelijke voorouder in een ononderbroken zuiver mannelijke lijn van alle nu levende mensen en leefde minder dan 100.000 jaar geleden in Afrika.
• Het mitochondriaal DNA voor de vrouwelijke lijn; deze wordt doorgegeven van moeder op dochter en is dus uiteindelijk terug te leiden tot de 'Mitochondriale Eva'. Deze Eva is de recentste gemeenschappelijke voorouder in een ononderbroken zuiver vrouwelijke lijn van alle nu levende mensen en leefde ook in Afrika, maar veel eerder dan Adam, namelijk rond de 200.000 jaar geleden.

Door de geringe mutatiesnelheid van het DNA kan deze informatie, in combinatie met de geografische spreiding van bepaalde mutaties, goed gebruikt worden om (pre-)historische migratiepatronen te achterhalen. De unieke mutaties in specifieke stukjes DNA worden markers genoemd. Personen zijn vervolgens op basis van deze markers in te delen in haplogroepen en sub-haplogroepen, die een zekere combinatie van mutaties combineren met een zekere regionale spreiding. Haplogroepen worden weer ingedeeld in familiaire haplotypes.

De stamboom van Y-chromosoom gebonden haplogroepen (A t/m R) met hun kenmerkende markers. Deze stamboom toont aan hoe verschillende haplogroepen van elkaar afstammen. Bron: Zonen van Adam in Nederland. N.B.: Recentelijk zijn twee haplogroepen toegevoegd, namelijk S en T.

Historische migratiepatronen van Y-haplogroepen. Bron: Family Tree DNA. N.B.: Deze kaart dateert van 2006. De benaming van de haplogroepen, de jaartallen en de geografische lokaties en patronen kunnen afwijken van nieuwere gegevens. Nieuwe bevindingen hebben namelijk tot nieuwe haplogroepen (S en T) en andere hypothesen geleid over het ontstaan van sommige haplogroepen.

In het Project Genetische Genealogie in Nederland wordt van elke mannelijke deelnemer op basis van DNA-materiaal de haplogroep en het haplotype vastgesteld. Zo kan worden bepaald welk traject over de wereld de voorouders in de stamreeks in de afgelopen duizenden jaren hebben afgelegd en welke andere families tot dezelfde familie of mannelijke stamreeks behoren. Het onderzoek wordt uitgevoerd door het Forensisch Laboratorium van de Rijksuniversiteit Leiden onder leiding van Professor Peter de Knijff. Het DNA van de deelnemers wordt ook vergeleken met het DNA dat bij het laboratorium al bekend is uit archeologisch onderzoek, zoals de Graven van Holland, de opgraving van het middeleeuwse kerkhof te Eindhoven en het verzamelde materiaal voor de zoektocht naar de 'Oer-Vlaardinger'. Daarnaast dienen de deelnemers een uitgewerkte stamreeks in te leveren, die samen met de onderzoeksresultaten gepubliceerd zullen worden.

Het afnemen van het DNA-monster en het inleveren van de stamreeks vonden plaats in Leiden op 24 januari 2008.

Bronnen:

• Family Tree DNA
• Koninklijk Nederlandsch Genootschap voor Geslacht- en Wapenkunde.
• Wikipedia.
• Zonen van Adam in Nederland, Genetische genealogie: een zoektocht in ons DNA-archief, S. Barjesteh van Waalwijk van Doorn-Khosrovani et al, Uitgeversmaatschappij Barjesteh van Waalwijk van Doorn & Co's, Rotterdam en Gronsveld, 2008.